In 2045 is ruim één op de zeven inwoners van Nederland ouder dan 75 jaar. Op dit moment geldt dat nog voor ongeveer één op de tien Nederlanders. In de komende tien jaar neemt het aantal 65-plussers toe met 713.000. Daarvan zijn 461.000 mensen ouder dan 75 jaar. Ook in de periode 2035-2045 blijft het aantal 75-plussers groeien, terwijl het aantal ‘jonge ouderen’ tussen 65 en 75 jaar juist afneemt.
Meer ouderen met eigen tanden
De vergrijzing heeft grote gevolgen voor de mondzorg. Ouderen hebben tegenwoordig veel vaker nog eigen gebitselementen dan vroeger. Het aandeel 75-plussers zonder eigen tanden daalde van 53 procent in 2009 naar 25 procent in 2025. Steeds meer ouderen hebben een natuurlijk gebit, vaak in combinatie met kronen, bruggen en implantaten. Dat vertaalt zich ook in een toenemend gebruik van mondzorg. In 2025 bezocht 70 procent van de 75-plussers minimaal eenmaal per jaar de tandarts. Een gemiddelde 75-plusser had dat jaar 3,2 keer contact met de tandarts, tegenover 1,6 keer in 2014.
Zorgvraag groeit
Op basis van de bevolkingsontwikkeling alleen verwacht RaboResearch dat het aantal tandartscontacten stijgt van ongeveer 60 miljoen in 2026 naar 62 miljoen in 2035 en 64 miljoen in 2045. Daarbij is nog geen rekening gehouden met de toenemende complexiteit van de zorgvraag. Toekomstige ouderen zullen naar verwachting vaker hun eigen gebit behouden. Ook leefstijlfactoren kunnen de vraag naar mondzorg verder vergroten. Zo kan een hogere consumptie van frisdranken en vruchtensappen bijdragen aan meer gebitsslijtage en tanderosie.
Nieuwe uitdagingen
De groeiende groep ouderen woont bovendien steeds langer zelfstandig. Inmiddels woont 92 procent van de 75-plussers zelfstandig. Ook van de 90-plussers woont nog ongeveer twee derde thuis. Dat heeft gevolgen voor de organisatie van de mondzorg. Bij zelfstandig wonende ouderen kunnen mondproblemen langer onopgemerkt blijven. Mobiliteitsproblemen, verminderde zelfredzaamheid en cognitieve achteruitgang kunnen het bezoeken van een tandarts bemoeilijken. Bij patiënten met dementie kunnen bijvoorbeeld zowel het onderhouden van de mondhygiëne als het onthouden van afspraken problemen opleveren. Volgens cijfers van het NIVEL waren er in 2021 al ruim 300.000 thuiswonende kwetsbare ouderen met een matige tot slechte mondgezondheid. Bij deze groep is vaak sprake van een combinatie van lichamelijke, psychische en sociale problemen.
Uitstroom van tandartsen
De groeiende zorgvraag komt op een moment dat de mondzorgsector rekening moet houden met de uitstroom van tandartsen. Schaalvergroting en samenwerking met mondhygiënisten en preventieassistenten kunnen de productiviteit verhogen, maar volgens RaboResearch blijft uitbreiding van het aantal opleidingsplaatsen noodzakelijk. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap wil het aantal opleidingsplaatsen tandheelkunde stapsgewijs uitbreiden naar 290 in 2027. Het Capaciteitsplan 2027-2030 adviseert uiteindelijk een jaarlijkse instroom van 386 tandartsen om in 2043 vraag en aanbod met elkaar in balans te brengen. Een extra complicatie is de regionale verdeling. Tandartsen vestigen zich relatief vaak in of nabij de steden waar zij zijn opgeleid. De vergrijzing is echter juist sterk in de meer perifere regio’s, waaronder Noordoost-Groningen, Limburg en Zeeland. In Delfzijl bedient een gemiddelde tandartspraktijk bijvoorbeeld 2.986 inwoners, tegenover 856 inwoners per praktijk in Groot-Amsterdam.
Gerodontologie
De veranderende patiëntenpopulatie vraagt niet alleen om meer capaciteit, maar ook om aanvullende expertise. De zorg voor kwetsbare ouderen kan complex zijn door multimorbiditeit, medicatiegebruik, cognitieve problemen en verminderde zelfredzaamheid. Gerodontologie is een van de erkende differentiaties binnen de tandheelkunde. Daarnaast biedt de Nederlandse Vereniging voor Gerodontologie kennis en scholing voor verschillende beroepsgroepen binnen de mondzorg en ouderenzorg. Ook de KNMT besteedt aandacht aan de doelgroep met de Praktijkwijzer Mondzorg aan ouderen. Voor tandartspraktijken ligt er volgens de analyse onder meer een opgave in het tijdig herkennen van kwetsbare ouderen, het toegankelijk maken van de praktijk en het voorkomen van gemiste afspraken. Met toestemming van de patiënt kunnen daarnaast contactgegevens van mantelzorgers, huisartsen of andere betrokken zorgverleners worden vastgelegd.
Aanpassen
De dubbele vergrijzing maakt duidelijk dat de toekomstige mondzorgvraag niet alleen groter wordt, maar ook complexer. De patiënt van 2045 heeft waarschijnlijk vaker nog eigen tanden en kiezen, maar kan tegelijkertijd kwetsbaarder zijn en langer zelfstandig wonen. Voor tandartspraktijken betekent dit dat niet alleen de vraag naar behandelcapaciteit groeit. Ook de organisatie van zorg, samenwerking met andere zorgverleners en kennis over gerodontologie zullen belangrijker worden. Meer weten? Lees dan hier het RaboResearch rapport, Dubbele vergrijzing vergroot de vraag naar mondzorg.
